INTUITION | اشـــــــــــراق

عاشورا را نمی توان در قلمرو قشر خاصّی محدود کرد.تأثیر و درس های آن برای همگان است.از آنجا که در نهضت عاشورا سهمی عمده و قابل ملاحظه بر دوش بانوان کاروان حسینی استوار بود و «عاشورا»،ماندگاری خود را تا حدّ زیادی مرهون فداکاری ها و قهرمانی های خانواده ی امام حسین(ع)،به خصوص زینب کبری(س) است؛مجموعه ی محورهای مهمّ ذیل نگرش مستقلّی به حضور زنان در نهضت عاشورا را می طلبد:
- مشارکت زنان در جهاد.
- آموزش و الهام صبر و مقاومت.
- پیام رسانی پس از یک حماسه و انقلاب و جهاد.
- روحیه بخشی به رزمندگان و بازماندگان شهدا.
- مدیریّت خانواده های شهدا و بازماندگان نهضت در شرایط دشوار.
- حفظ ارزش ها و پای بندی به اصول،حتّی در شرایط اسارت.

نکات فوق،می تواند موضوع بحث هایی مبسوط و گسترده در جریان شناسی عاشورا باشد تا نقش زنان را در آن حماسه نشان دهد.از نگاه دیگر،شناخت آماری از وضعیت زنان در قیام عاشورا،ایفای آن نقش را روشن تر بیان می کند.در این راستا توجّه به آگاهی های زیر،در خور تأمّل است:
زنان حاضر در عاشورا،برخی از اولاد علی(ع) بودند و برخی جزءِ آنان،چه از بنی هاشم یا دیگران.از فرزندان امیرالمؤمنین(ع) می توان از زینب،ام کلثوم،فاطمه،صفیّه،رقیّه و امّ هانی نام برد.

سکینه و فاطمه نیز دختران سیّدالشهدا(ع) بودند که در نهضت مشارکت داشتند.رباب،عاتکه،مادر محسن بن حسن،دختر مسلم بن عقیل،فضّه نوبیّه،کنیز خاصّ امام حسین(ع)،مادر وهب بن عبدالله و ... از جمله زنان حاضر در کربلا بودند.¹

پنج نفر از خیام امام حسین به طرف دشمن بیرون آمدند.آنان عبارت بودند از :کنیز مسلم بن عوسجه،امّ وهب زن عبدالله کلبی،مادر عبدالله کلبی،مادر عمرو بن جناده،زینب کبری علیها السّلام که نقشی چشمگیر تر از دیگران داشت.

امّ وهب،زنی بود که در عاشورا شهید شد،آن هم بر بالین شوهر شهیدش.در عاشورا دو زن از فرط خشم و عصبانیّت و احساس،به حمایت از امام برخاستند و جنگیدند:یکی همسر عبدالله بن عمیر،دیگری مادر عمرو بن جناده.

همسر زهیر بن قین(دلهم) در راه کربلا همراه شوهرش به امام حسین(ع) پیوستند.به نقلی رباب همسر امام حسین(ع)،نیز مادر سکینه و عبدالله رضیع هم در کربلا حضور داشتند.

سخنرانی های زینب و ام کلثوم و فاطمه بنت الحسین(علیهم السّلام) در کوفه و شام،از فصل های درخشان این حماسه است.و... نقش ها و کارهای دیگری که زنان و دختران این کاروان نور،در طول این مسافرت تا رسیدن دوباره به مدینه ی پیامبر(ص) داشتند.

سزاوار است که زنان با الهام گیری از نوع عمل و رفتار زنان عاشورایی،حضوری متعهّدانه و متدیّنانه در صحنه های مبارزات سیاسی و فعّالیّت های اجتماعی داشته باشند.

حضور سیاسی زنان در جامعه
تکلیف اجتماعی یک مسلمان،مخصوص مردان نیست.زنان نیز بنا به تعهّد دینی و مسلمانی خویش،موظّفند نسبت به جریان حق و باطل در جامعه و مسأله ی ولایت و رهبری موضع داشته باشند،از رهبری حق دفاع کنند و از حکومت باطل و فسادهای مسؤولان نالایق انتقاد کنند و آنجا که پای حمایت از دین در میان است،در صحنه حضور داشته باشند.

در تداوم خطّی که حضرت زهرا(س) در حمایت از امام معصوم(ع) و افشاگری علیه رویّه های ناسالم حکّام داشت،حضرت زینب(س) نیز در نهضت کربلا دوشادوش حسین بن علی(ع) مشارکت داشت.برای ایفای این نقش،در معیّت امام خویش از مدینه تا مکّه و از آنجا تا کربلا آمد و در صحنه های مختلف،حضوری فعّال و تأثیرگذار داشت.

عمده ترین محورهایی که می توان از «حضور زنان در نهضت عاشورا» برداشت کرد،اینهاست:
1- صبر و پایداری و مقاومت در برابر سختی ها و مصیبت ها،چه در طول نهضت و چه پس از حادثه ی عاشورا؛
2- شهامت و دلیری در افشای حقایق و گفتن سخن در برابر سلطه ی جائر که در اسلام از بزرگ ترین جهادها محسوب می شود؛
3- پیام رسانی و تبیین و روشنگری در طول سفر،حتّی پس از بازگشت از سفر کربلا به مدینه،که توسّط حضرت زینب،ام کلثوم و دیگر بانوان اهل بیت(ع) انجام می گرفت.
4- کارهای پرستاری،پشتیبانی،امدادگری در روز عاشورا و صحنه های پس از آن؛
5- روحیّه بخشی و تشجیع نسبت به رزم آوران یا ترغیب مادران یا همسرانِ شهدا نسبت به دفاع از امام و فداکاری در راه حق،در عمل زنان اهل بیت(ع) و همسر زهیر،همسر مسلم بن عوسجه،امّ وهب،همسر خولی و... نمونه هایی از این قبیل؛
6- مدیریّت در شرایط بحران،که عمدتاً نقش حضرت زینب(س) بود،به عنوان قافله سالار اسیران و سرپرست کودکان و حفظ و مدیریّت آن مجموعه ی داغدار،در شرایط سخت دوران اسارت و در مقابل نیروهای دشمن و کوچ دشوار شهر به شهر تا رسیدن به شام و سپس به مدینه.
7- تغییر ماهیّت اسارت و تبدیل آن به آزادسازی انسان ها و بیدارگری اذهان جامعه.زینب و ام کلثوم و فاطمه دختر امام حسین(ع)،اسیرانِ آزادی بخش بودند و ذهنیّت مردم را نیز از اسیرانِ جنگی متحوّل ساختند.
8- عمق بخشیدن به بُعد تراژدیک حادثه،که حاصل نفس حضور زنان و دخترکان در یک ماجرا است و تأثیر گذاری عاطفی صحنه های پس از عاشورا و بسیج عواطف به نفع جبهه ی حق،گریستن و سوگواری های اهل بیت(ع)،و گریاندن مردم کوفه و شام با سخنرانی هایشان،از عوامل این عمق بخشی به بُعد عاطفی حماسه ی عاشورا بود.
9- مراعات حدود الهی و عفاف و متانت یک زن مسلمان و متعهّد،حتّی در شرایط اسارت و زیر سلطه ی سربازان دشمن.

پی نوشت ها
1- زندگانی سیّدالشهدا،عمادزاده،ج 2،ص 124.
منبع : پیامهای عاشورا – جواد محدّثی.